‘Những chàng trai Chicago’ tạo nên phép mầu Chile

Chile thường được coi là một hình mẫu cho các quốc gia trong khu vực. Nền kinh tế của Chile được xem như một phép màu, mang lại cho nước này biệt danh là "Báo đốm của Nam Mỹ".

"Chile không phải là một viên ngọc quý vào năm 1995, nhưng ngày nay nó chính là một viên ngọc quý", nhà kinh tế học người Mỹ, Arnold Harberger cho biết trong bộ phim tài liệu mang tên “Những chàng trai Chicago”.

Ông Harberger, từng dạy tại Đại học Chicago từ năm 1953-1991 cùng với Milton Friedman. “Những chàng trai Chicago” là cụm từ gọi chung của một nhóm các nhà kinh tế học người Chile từng có thời gian học tập, nghiên cứu tại Đại học Chicago vào thập niên 1950. Họ đã hết mình chuyển đổi triết lý kinh tế thị trường tự do của Friedman, rồi sau đó được trao toàn quyền thực thi dưới thời Augusto Pinoche.

Những ý tưởng được họ đưa từ Chicago về đã làm thay đổi xã hội Chile mãi mãi, đưa Chile trở thành một trong số những nước giàu có nhất Mỹ Latinh.

‘Những chàng trai Chicago’ tạo nên phép mầu Chile-1
Những chàng trai Chicago: Luis Arturo Fuenzalida, Alberto Valdés, Larry Sjaastad, Pedro Jeftanovic và Sergio de Castro (từ trái sang phải). Ảnh: Slate

Năm 1956, Đại học Chicago và Đại học Santiago Catolica, với sự trợ giúp của Quỹ Ford, đã ký một thỏa thuận trao đổi để gửi sinh viên kinh tế tới Mỹ học thêm về "chủ nghĩa tiền tệ".

Đây là học thuyết mà trong đó các chính phủ nên kiềm chế điều tiết thị trường, bất cứ khi nào có thể, ngoại trừ quản lý nguồn cung tiền. Ý tưởng trên, vốn được coi là cấp tiến ở Mỹ trong nhiều năm, được Friedman phát triển vào những năm 1940 và dưới sự lãnh đạo của ông, cơ quan kinh tế của Chicago trở thành một trung tâm tri thức của các nền kinh tế thị trường tự do ở Mỹ.

‘Những chàng trai Chicago’ tạo nên phép mầu Chile-2
 GDP bình quân đầu người của Chile (đường màu xanh) và khu vực Mỹ Latinh. 

 

Từ 1956 tới 1961, 25 sinh viên Chile đã tới Chicago. Một trong số họ đã mua máy quay video và ghi lại thời gian ở Chicago. Họ ghi lại những buổi tiệc, các buổi học và những cuộc dạo chơi trong trường. Họ ghi lại cuộc sống hàng ngày của các sinh viên, một khoảng thời gian dài trước khi họ trở thành các nhà lãnh đạo kinh tế của Chile.

Khi trở lại Chile, "những chàng trai Chicago" hy vọng thực thi một số điều đã học tại Mỹ. Vì thế, họ bắt đầu xây dựng một chương trình kinh tế, rồi trình bày với ứng viên Tổng thống Jorge Alessandri, người đã thất bại trước ứng viên đảng Xã hội Salvador Allende vào năm 1970.

Trong thời gian ông Allende nắm quyền, “những chàng trai Chicago” tiếp tục triển khai dự án kinh tế của họ. Dự án cuối cùng được đặt tên là El Ladrillo - viên gạch, vì tập tài liệu của dự án dày như một viên gạch. Cựu sinh viên Sergio de Castro chính là tác giả những khuyến nghị cuối cùng. Những khuyến nghị này sau đó được chuyển cho Đô đốc Hải quân Jose Toribio Merino, người sau này là một phần trong bộ máy lật đổ chính quyền của Tổng thống Allande.

Năm 1973, Chile rơi vào tình trạng vô cùng khó khăn. Tỷ lệ lạm phát hàng năm lên đến 150% và kinh tế đi xuống theo hình xoắn ốc. Đảo chính xảy ra và Tướng Augusto Pinochet được bổ nhiệm làm nguyên thủ quốc gia. Khi lên nắm quyền, Tướng Pinochet nhanh chóng phá bỏ hệ thống cũ và thiết lập các chính sách kinh tế thị trường tự do. Để thực thi các chính sách này, Pinochet đã tập hợp nhóm các nhà kinh tế từng học ở Đại học Chicago.

‘Những chàng trai Chicago’ tạo nên phép mầu Chile-3
 Tỷ lệ tăng trưởng GDP của Chile và khu vực Nam Mỹ từ 1971-2007. 

 

Sergio de Castro trở thành Bộ trưởng Kinh tế Chile và sau này là Bộ trưởng Tài chính. Các sinh viên khác từng học tại Đại học Chicago cũng tham gia chính phủ quân sự, giữ các vị trí trong nội các suốt 17 năm nắm quyền của ông Augusto Pinochet.

"Những chàng trai Chicago" đã lập chương trình, tập trung cắt giảm chi tiêu tài khóa để giải quyết lạm phát, cũng như những khó khăn về kinh tế. Họ mở cửa nền kinh tế cho hàng nhập khẩu từ nước ngoài, tư nhân hóa hàng chục công ty nhà nước và dỡ bỏ hầu hết sự kiểm soát của chính phủ đối với các hoạt động kinh tế tư nhân, giảm thuế suất và bãi bỏ nhiều quy định khác.

Trong hiến pháp năm 1980, ông Pinochet đã tạo tiền đề cho sự phát triển của Chile bằng việc ưu tiên cho tự do kinh tế.

Chile là nước đầu tiên áp dụng các nguyên tắc kinh tế của Friedman và nhiều năm sau đó, nhà kinh tế học nổi tiếng này đã gọi quá trình do các học sinh của ông dẫn dắt là "Phép màu của Chile". Chính ông Friedman cũng tới thăm Chile và gặp ông Pinochet vào năm 1975. Tại đây, ông ca ngợi những biện pháp kinh tế mà "Những chàng trai Chicago" và chính quyền Pinochet đã áp dụng.

Năm 1990, ông Pinochet từ chức sau khi bị thua trong một cuộc bầu cử công khai. Tuy nhiên, hệ thống kinh tế được "Những chàng trai Chicago" thực hiện vẫn được giữ nguyên. Mãi cho tới những năm gần đây, đặc biệt là trong nhiệm kỳ thứ hai của Chủ tịch đảng Xã hội Michelle Bachelet, Chile mới thực hiện một số bước để cải cách quyền lao động, lương hưu và hệ thống y tế, giáo dục cũng như một số quy chế tài chính.

‘Những chàng trai Chicago’ tạo nên phép mầu Chile-4
 Khu lân cận Santiago được mệnh danh là Sanhattan. Ảnh: Wikipedia

 

Theo Viện Cato, Mỹ, kể từ khi cải cách thị trường tự do vào năm 1975, ngoài cải thiện thu nhập bình quân đầu người của Chile, các chỉ số về sức khỏe cũng cải thiện đầy ấn tượng và vượt trội so với khu vực. Chile có xếp hạng cao nhất trong số các quốc gia Mỹ Latinh về Chỉ số phát triển con người của Liên Hợp Quốc. Nước này có hệ thống giáo dục tốt nhất khu vực, được đo lường bằng kết quả học tập của học sinh.

Trong khi đó, theo Forbes, sự tăng trưởng kinh tế của Chile trong các thập niên qua thật đáng kinh ngạc. Tại nước này, nghèo đói đã giảm từ 50% xuống 11%, thu nhập bình quân đầu người tăng từ 4.000USD lên gần 20.000USD và lạm phát giảm từ hơn 250% mỗi năm xuống còn chưa đầy 7%. Sự phát triển đã đưa Chile thoát khỏi sự hỗn loạn về chính trị, kinh tế và đạt được sự thịnh vượng.

Hoài Linh

BÌNH LUẬN (0)

Không thể bỏ lỡ

.
Việt Nam đang ở đâu trong quá trình phát triển

Việt Nam đang ở đâu trong quá trình phát triển

14/05/2021
Bộ Công thương đang lấy ý kiến dự án Luật Phát triển công nghiệp với mục tiêu thúc đẩy tỷ lệ đóng góp của ngành công nghiệp, chế biến chế tạo.
Lệ thuộc công nghệ và bài học cho các nước đi sau

Lệ thuộc công nghệ và bài học cho các nước đi sau

14/05/2021
Nhờ những chính sách chuyển giao công nghệ, bảo hộ thương mại và tạo điều kiện cho quá trình R&D, nước Mỹ đã trở thành đế chế công nghệ nắm giữ những “con át chủ bài” trong suốt nhiều thập kỷ.
Nghịch lý: Thế mạnh Việt Nam nhưng nước ngoài hưởng lợi

Nghịch lý: Thế mạnh Việt Nam nhưng nước ngoài hưởng lợi

14/05/2021
Chỉ có 15% DN tư nhân Việt Nam bán hàng hóa, dịch vụ cho doanh nghiệp FDI. Rất ít DN tư nhân tham gia các chuỗi giá trị toàn cầu, hoặc là nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại Việt Nam. Tỷ lệ này thậm chí càng ngày càng giảm.
Tác dụng phụ hiếm gặp của vắc-xin Covid-19

Tác dụng phụ hiếm gặp của vắc-xin Covid-19

14/05/2021
Tác dụng phụ hiếm gặp của các mũi tiêm vắc-xin ngừa Covid-19 đã xuất hiện. Johnson & Johnson là loại vắc-xin mới nhất bị phát hiện có tác dụng phụ liên quan tới chứng đông máu.
Bản tin sáng VietNamNet (14/5/2021)

Bản tin sáng VietNamNet (14/5/2021)

14/05/2021
Thủ tướng động viên đội ngũ y bác sĩ ở tuyến đầu chống dịch. Xử lý nghiêm Giám đốc Hacinco. Thêm 29 ca Covid-19 cộng đồng. Hà Nội cho học sinh nghỉ hè sớm. Mưa tên lửa dội xuống dải Gaza. Tuyển Việt Nam 'tập kín' phòng dịch. PSG chi lương "khủng" ký Sergio Ramos. Liverpool thắng ngược MU.
Vắc-xin tài trợ - vẫn quá ít để đem cho

Vắc-xin tài trợ - vẫn quá ít để đem cho

13/05/2021
Lượng vắc-xin ngừa Covid-19 được tài trợ hiện mới đạt tỷ lệ chưa đến một liều trên 100 người trong dân số toàn cầu.
Mô hình “3 lớp” và sự thành công trong chống dịch Covid-19

Mô hình “3 lớp” và sự thành công trong chống dịch Covid-19

13/05/2021
Mô hình cách ly “3 lớp” tại huyện Đông Anh (Hà Nội) đang phát huy hiệu quả trong phòng chống dịch. Là địa bàn có số ca mắc đầu tiên trong đợt dịch mới nhất và có nhiều ca bệnh nhưng huyện vẫn đảm bảo mục tiêu kép. Bí thư Hà Nội dành nhiều lời khen ngợi và yêu cầu nhân rộng mô hình này.
Để chấm dứt chợ nghĩa tình và chiến dịch toàn dân giải cứu

Để chấm dứt chợ nghĩa tình và chiến dịch toàn dân giải cứu

13/05/2021
Tháng 4/2021, Nhà máy chế biến rau quả của Công ty CP Thực phẩm Á Châu được xây dựng giữa thủ phủ dứa và chuối Mường Khương (Lào Cai) đi vào hoạt động.
Cửa sống của ứng dụng gọi xe Make in Vietnam

Cửa sống của ứng dụng gọi xe Make in Vietnam

13/05/2021
Khi các ông lớn mạnh công nghệ, giàu kinh tế sẵn sàng đổ tiền để trói chân người dùng trong hệ sinh thái siêu ứng dụng, các ứng dụng mới khó chen chân khi không có tiềm lực hay tạo được sự khác biệt.
Bản tin sáng VietNamNet (13/5/2021)

Bản tin sáng VietNamNet (13/5/2021)

13/05/2021
Thủ tướng yêu cầu có biện pháp đấu tranh hiệu quả trên MXH xuyên biên giới. Không để lây lan dịch bệnh trong các KCN. Thêm 33 ca Covid-19 cộng đồng. Xăng dầu đồng loạt tăng giá. Nga trục xuất phát ngôn viên đại sứ quán Mỹ. HLV trưởng Malaysia tự tin đấu tuyển Việt Nam. Chelsea phơi áo trước Arsenal.