Kỳ 2: Đánh thức tiềm lực còn ngủ quên

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng vừa công bố đã xác định tiếp tục nắm vững và xử lý tốt các quan hệ lớn, trong đó có quan hệ giữa qui luật thị trường và định hướng XHCN trong định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021-2030.

Kinh tế tư bản nhà nước đã được đề ra ngay từ đầu công cuộc Đổi mới với kỳ vọng tạo ra những xung lực đủ nhanh, mạnh, vững chắc khi phối hợp được những ưu việt của kinh tế nhà nước với kinh tế tư nhân (trong và ngoài nước).

Thành phần này được lên khuôn trong nền kinh tế nhiều thành phần Việt Nam là một đột xuất của đột phá bởi trước Đổi mới, nền kinh tế quốc dân đã không thừa nhận kinh tế tư nhân và thực hiện cải tạo để xóa bỏ nó. Đây là nét tươi, mới, uyển chuyển của tư duy kinh tế được cổ vũ từ những tư tưởng của Lê-nin về chủ nghĩa tư bản nhà nước.

Sau khi đưa ra hàng loạt lựa chọn phát triển kinh tế thời kỳ quá độ lên CNXH, Lê-nin đã chọn chủ nghĩa tư bản nhà nước với khẳng định rằng “Chính sách cuối cùng có thể áp dụng được và duy nhất hợp lý là không tìm cách ngăn cấm hay chặn đứng sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, mà tìm cách hướng nó vào con đường chủ nghĩa tư bản nhà nước” - Lê nin toàn tập, tập 43, trang 276, NXB Tiến bộ Matxcova, năm 1978.

Thành tựu đáng kể đã đạt được trong phát triển thành phần này từ Đổi mới đến nay là việc nhà nước cung ứng tài sản đất đai và các nền tảng hạ tầng công cộng cho các doanh nghiệp tư nhân trong và ngoài nước lập nghiệp. Còn trong khuôn khổ hợp tác giữa doanh nghiệp nhà nước với doanh nghiệp nước ngoài thì thành tựu quan trọng duy nhất đã đạt được là sự tiếp tục hoạt động với qui mô lớn và hiệu quả cao của Liên doanh dầu khí Việt-Xô ngay cả khi Liên Xô không tồn tại. 

 

Kỳ 2: Đánh thức tiềm lực còn ngủ quên-1
Ảnh: Lê Anh Dũng

 

Tuy còn rất khiêm tốn như vậy, nhưng liên doanh kinh tế giữa nhà nước với tư bản nước ngoài trên đây còn có thành tựu để kiểm đếm, trong khi liên doanh kinh tế giữa nhà nước với tư nhân trong nước lại có ít điều để kể.

Điều đáng nói là các doanh nghiệp tư nhân trong nước, kể cả các tập đoàn đã và đang có, đều gặp khó khăn về đủ đường, nhưng nhận được rất ít sự hợp tác, hợp lực của các doanh nghiệp nhà nước với tư cách là bộ phận xung kích trong thành phần kinh tế nhà nước.

Thành phần kinh tế tư bản nhà nước mới chỉ đạt được những thành tựu tối thiểu trên hoạt động thực tiễn. Lý do thuộc về tất cả các bên, không trừ bên nào, từ bản thân thành phần này đến thành phần kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân trong nước, kinh tế tư nhân nước ngoài.

Trong những thành tựu đạt được của thành phần kinh tế tư bản nhà nước thì đóng góp lớn nhất thuộc về khu vực phi doanh nghiệp trong thành phần kinh tế nhà nước như ngân sách nhà nước, đất đai, tài nguyên do nhà nước đại diện chủ sở hữu toàn dân, cơ sở hạ tầng kinh tế kỹ thuật thuộc tài sản công do nhà nước đầu tư.

Điều ngạc nhiên là doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân trong nước và tư nhân nước ngoài đã hoạt động hiệu quả khi đứng một mình, nhưng lại chưa hoặc không muốn liên doanh, liên kết để tạo lập ra thành phần kinh tế tư bản nhà nước, hình thành những tổ hợp sản xuất kinh doanh hoạt động trên qui mô khu vực và toàn cầu.

Vực dậy một tiềm lực ngủ quên

Muốn có một hệ thống tổ hợp này thì riêng kinh tế nhà nước chưa làm được, riêng kinh tế tư nhân trong nước còn chưa đủ sức, riêng kinh tế tư nhân nước ngoài lại chưa sẵn sàng. Những trạng thái “chưa làm”, “chưa đủ sức”, “chưa sẵn sàng” đó tồn tại đến ngày nay suy cho cùng là do những hạn chế, khiếm khuyết trong xử lý mối quan hệ giữa qui luật thị trường với định hướng XHCN. Những hạn chế, khiếm khuyết này nếu không giảm thiểu, rồi triệt tiêu hẳn thì thành phần kinh tế tư bản nhà nước vẫn chỉ nằm ở tư duy đặc sắc, khó hoặc không hiện sinh được trong nền kinh tế cho đến khi sụp đổ, như đã từng xẩy ra tại nơi khởi xướng “chủ nghĩa tư bản nhà nước”.

 

Kỳ 2: Đánh thức tiềm lực còn ngủ quên-2
Ảnh: Lê Anh Dũng

 

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng yêu cầu tiếp tục nắm vững và xử lý mối quan hệ giữa qui luật thị trường với định hướng XHCN. Yêu cầu đó đang đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết trong nền kinh tế nhiều thành phần Việt Nam.

Mặc dù nền kinh tế này đã có nhiều thành tựu ấn tượng, nhưng lại chưa đặt tới tầm đỉnh cao, trong đó mỗi thành phần đều có phần đóng góp của mình, mà điển hình là ở thành phần kinh tế tư bản nhà nước.

Cho đến nay, thành phần kinh tế này đang như “nàng công chúa ngủ trong rừng”, cần được đánh thức để vực dậy một tiềm lực, một thế lực, một xung lực đỉnh cao của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.

Qui luật thị trường không dành riêng cho nền kinh tế tư bản chủ nghĩa mà cho mọi nền kinh tế sản xuất hàng hóa. Nền kinh tế nhiều thành phần của Việt Nam đã đạt tới qui mô điển hình của sản xuất hàng hóa, trong đó giá trị trao đổi hai chiều xuất-nhập khẩu lớn gấp đôi GDP của toàn nền kinh tế, rất hiếm có trên thế giới. Qui luật giá trị và định hướng XHCN đã sống chung được với nhau trong ngôi nhà kinh tế nhiều thành phần này sau vài ba thập kỷ hiểu nhau, giải tỏa xung khắc, nghi kỵ, né tránh ban đầu.

Khi “nàng công chúa” thức giấc thì đó cũng là điểm khởi đầu của giai đoạn khởi sắc trong phát triển thành phần kinh tế tư bản nhà nước với trái tim là những tập đoàn kinh tế hoạt động trên qui mô khu vực và toàn cầu. Đây sẽ là giai đoạn nền kinh tế nhiều thành phần của Việt Nam được hoàn thiện, mối quan hệ giữa qui luật thị trường và định hướng XHCN được xử lý nhuần nhuyễn, tạo một chuẩn mực trong khám phá con đường phát triển quá độ lên CNXH.

Xem lại kì 1: Vai trò chủ đạo và động lực quan trọng của nền kinh tế

TS Đinh Đức Sinh

BÌNH LUẬN (0)

Không thể bỏ lỡ

.
Diễn biến dịch Covid-19 ở những nước có tỷ lệ tiêm vắc-xin cao

Diễn biến dịch Covid-19 ở những nước có tỷ lệ tiêm vắc-xin cao

12/05/2021
Việc tăng tốc tiêm vắc-xin ngừa Covid-19 đã góp phần quan trọng giúp một số quốc gia trên thế giới vượt qua đỉnh dịch, ngăn chặn thành công đà lây lan của virus chết người.
Để cán bộ ‘dám làm, dám chịu trách nhiệm’ trong chống dịch bệnh

Để cán bộ ‘dám làm, dám chịu trách nhiệm’ trong chống dịch bệnh

12/05/2021
Trước khi đợt dịch bệnh thứ tư bùng phát, tôi có tham khảo ý kiến của một số nhà chuyên môn, chuyên gia, doanh nghiệp.
Chế tài nào với cha mẹ trong những vụ tai nạn trẻ em?

Chế tài nào với cha mẹ trong những vụ tai nạn trẻ em?

12/05/2021
Một buổi tối tháng 4 năm 2010, chị Raquel Nesol dắt theo 3 đứa con từ xe buýt bước xuống một trạm dừng ở thành phố Marietta, bang Georgia (Mỹ).
30 năm gia công vẫn quốc gia nghèo, Make in VietNam thoát lên hưng thịnh

30 năm gia công vẫn quốc gia nghèo, Make in VietNam thoát lên hưng thịnh

12/05/2021
Cần làm chủ công nghệ, có nhiều phát minh và sáng chế. Đó là con đường duy nhất, tất yếu để đưa quốc gia tới hưng thịnh.
Bản tin sáng VietNamNet (12/5/2021)

Bản tin sáng VietNamNet (12/5/2021)

12/05/2021
Thủ tướng yêu cầu tỉnh táo, sáng tạo, kiên trì trong phòng chống dịch Covid-19. Quân đội kích hoạt chống dịch mức cao nhất. Thêm 33 ca Covid-19 cộng đồng. Hà Nội đóng cửa quán bia. 6G dự kiến sẽ được thương mại hóa từ năm 2028. Tuyển Việt Nam tập đối kháng trong mưa. Man City vô địch Ngoại hạng Anh.
Người dân tham gia xây dựng thành phố thông minh ở Huế

Người dân tham gia xây dựng thành phố thông minh ở Huế

11/05/2021
Áp dụng CNTT vào thực tiễn, phát triển đô thị thông minh với phương châm lấy người dân làm trung tâm, chính quyền tỉnh TT-Huế đã giúp người dân Cố đô phát huy được vai trò làm chủ của mình.
Sớm khởi động cuộc đua tìm vũ khí vắc-xin

Sớm khởi động cuộc đua tìm vũ khí vắc-xin

11/05/2021
Tuần trước, bạn tôi cho biết, con gái học ở Mỹ vừa được tiêm vắc-xin chỉ sau một ngày quay trở lại Mỹ để học đại học.
Xóa bỏ bản quyền vắc-xin ngừa Covid-19: Lợi ích và rào cản

Xóa bỏ bản quyền vắc-xin ngừa Covid-19: Lợi ích và rào cản

11/05/2021
Các quốc gia trên thế giới đang đẩy mạnh chiến dịch tiêm ngừa Covid-19 nhưng đa số gặp khó trong tiếp cận vắc-xin, từ đó đặt ra vấn đề xóa bỏ bản quyền để sản xuất vắc-xin nhiều và rẻ hơn.
Facebook coi thường quyền riêng tư của người dùng Việt Nam

Facebook coi thường quyền riêng tư của người dùng Việt Nam

11/05/2021
Vụ việc thông tin của 533 triệu tài khoản Facebook vừa bị tin tặc phán tán khiến vấn đề quyền riêng tư của người dùng lại một lần nữa trở thành tâm điểm của mọi sự chú ý.
Bản tin sáng VietNamNet (11/5/2021)

Bản tin sáng VietNamNet (11/5/2021)

11/05/2021
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc nói về khát vọng vì đất nước hùng cường. Các nguồn lây đều được kiểm soát, dồn tổng lực để dập dịch. Hà Nội không phong tỏa một cách cực đoan. Thêm 28 ca Covid-19 cộng đồng. Hải quân Trung Quốc và Indonesia tập trận chung. Malaysia triệu tập "ngoại binh" đấu Việt Nam. Ronaldo gật đầu với MU.